Landelike veiligheid, die beskerming van eiendomsreg, ekonomiese volhoubaarheid en die bewaring van grond en water het sentraal gestaan tydens TLU SA se jaarlikse kongres op 2 September 2026 by die WNNR Internasionale Konferensiesentrum in Pretoria.
Onder die tema “Landbou: Begrond. Beskerm. Bewaar.” het die kongres kundiges en lede byeengebring om die uitdagings vir kommersiële landbou te bespreek en voorstelle oor die organisasie se verdere optrede te oorweeg. Die drie paneelgesprekke, gefasiliteer deur Mia Slabbert, het die grondslag gevorm vir besprekings oor TLU SA se beginsels, die beskerming van produsente en die hulpbronne waarvan toekomstige voedselproduksie afhanklik is.
Begrond in geloof en ’n verantwoordelikheid teenoor die volgende geslag
Die paneel oor “Begrond”, met prof. Andries Raath van TLU SA en dr. Danie Langner van die FAK, het gefokus op die organisasie se Christelike begronding, identiteit en landboukultuur, en hoe dié fondament behoue kan bly en versterk kan word.
TLU SA se Grondwet en Manifes verklaar die organisasie se afhanklikheid van God Drie-enig soos geopenbaar in die Bybel. Hierdie begronding bepaal die waardes waarvolgens die organisasie beleid benader, met ander rolspelers skakel en sy verantwoordelikheid teenoor landbou nakom.
Die rol van onderwys en opvoeding in die oordrag van dié waardes en landboukultuur was ’n verdere besprekingspunt. Die vraag was ook hoe TLU SA sy begronding in skakeling met regerings- en nieregeringsinstellings kan uitdra.
Die kongresvoorstelle het die herbevestiging van dié geloofsgrondslag en die behoud van TLU SA se eie aard en karakter in beleidsbesluite, komiteewerk en samewerking behels.
Beskerm deur veiligheid, eiendomsreg en ekonomiese sekerheid
Onder “Beskerm” het prof. Jannie Rossouw van die Wits Besigheidskool en Ian Cameron van die parlementêre Portefeuljekomitee oor Polisie aan die paneel deelgeneem. Die gesprek het twee kernverantwoordelikhede van die staat as vertrekpunt gehad: die veiligheid van inwoners en ’n omgewing waarin die privaat sektor met vertroue kan sake doen.
Veiligheid op plase, beleggersvertroue, korrupsie en die gevolge van gebrekkige staatsvermoë het deel van die agenda gevorm. Die fokus was op die optrede wat nodig is om groter stabiliteit vir boere te skep en die ekonomiese voorwaardes vir volhoubare produksie te versterk.
Onder die voorgestelde besluite was sterker samewerking met ander rolspelers ter beskerming van eiendomsreg en onderhandeling deur TLU SA se Ekonomiese Komitee vir minder administratiewe rompslomp.
Die veiligheidsvoorstelle het deurlopende druk op die Suid-Afrikaanse Polisiediens en die Nasionale Vervolgingsgesag beoog om tekortkominge aan te spreek, personeel behoorlik toe te rus en op te lei, en aanspreeklikheid te versterk. Die blootlegging en bekamping van korrupsie en rampokkery is ook as prioriteit voorgestel.
Verdere voorstelle het gehandel oor die uitklaring van plaaswagte en ander private veiligheidstrukture se rol, die oorweging van die herinstelling van die reservistestelsel, en sterker opvolg in die parlementêre polisiekomitee oor die toepassing van die Nasionale Landelike Veiligheidstrategie op grondvlak.
Bewaar die grond en water waarop voedselproduksie berus
Waterbeskikbaarheid, watergehalte en aanspreeklikheid het die kern gevorm van die paneel oor “Bewaar”, met Hanke du Toit van SAWUA en adv. Stefanie Fick van OUTA.
Die gesprek het die bedreiging wat gebrekkige munisipale rioolbestuur, nywerheidsbesoedeling en mynbou vir waterbronne inhou, op die agenda geplaas. Vir boere raak dié vraagstukke die beskikbaarheid en bruikbaarheid van ’n noodsaaklike produksiehulpbron; vir gemeenskappe raak dit hul daaglikse toegang tot geskikte water.
Die moontlikhede om munisipaliteite, verantwoordelike amptenare en die staat tot verantwoording te roep, was ’n verdere fokus. Die besprekingsvrae het ook gehandel oor die doeltreffende benutting van water en die remedies wat vir watergebruikers beskikbaar is wanneer hulpbronne swak bestuur word.
Die kongresvoorstelle het grond en water as strategiese hulpbronne vir voedselproduksie erken. Dit het realistiese bewaringspraktyke, ’n ondersteunende regulerende omgewing, beter toepassing van bestaande wette en deurlopende staatsaanspreeklikheid beoog.
Ekonomiese vooruitsigte en die jongboervisie
Die kongresprogram het ook ’n boodskap van landbouminister Willie Aucamp en ’n gasrede deur Rob Hersov oor landbou in die huidige ekonomiese klimaat ingesluit.
Landbouminister Willie Aucamp het landbou as ’n roeping beskryf en sy bereidwilligheid beklemtoon om met die sektor saam te werk. “Die ‘ons wil grond hê’-ideologie plant nie mielies nie,” het hy gesê en boere aangemoedig om te bly fokus op dit waarin hulle goed is.
Die sakeman en gasspreker Rob Hersov het landbou as een van Suid-Afrika se groot groeigeleenthede beskryf. Hy het beklemtoon dat betroubare infrastruktuur, doeltreffende waterstelsels en hawens, regsekerheid en marktoegang noodsaaklik is vir winsgewende boerdery en verdere belegging. Hy het ook ’n sterker burgerlike samelewing en aktiewe openbare deelname bepleit om instellings tot beter dienslewering en aanspreeklikheid te dwing.
Clemens Senekal, voorsitter van TLU SA se Jongboerekomitee, is op die program aangewys om die jongboervisie te verwoord. Dit het ruimte geskep vir die perspektief van die geslag wat landbou se toekomstige produksie en leierskap moet voortdra.
Clemens Senekal, voorsitter van TLU SA se Jongboerekomitee, het ’n visie van ’n sterk, professionele en georganiseerde jongboerstruktuur uiteengesit. Hy het kennisdeling, tegnologie en innovasie beklemtoon as middele om winsgewende, volhoubare boerderye te bou. Die komitee wil jongboere byeenbring om kennis te deel, sakegeleenthede te ontwikkel en saam oplossings te vind, terwyl hulle verantwoordelikheid vir hul werknemers, gemeenskappe en die bewaring van hulpbronne aanvaar.
In sy presidentsrede het Henry Geldenhuys die verband tussen winsgewende boere en voedselsekerheid beklemtoon. Sy boodskap het onder meer die behoefte aan toepaslike landboufinansiering, billike graanprysvorming, marktoegang en beskerming teen misdaad en biosekuriteitsbedreigings uitgelig. Hy het ook kritiek uitgespreek op beleid wat volgens hom kundigheid, belegging en produsente se volhoubaarheid benadeel.
Geldenhuys het verder aangekondig dat TLU SA se regspan gereed staan om as amicus curiae, oftewel vriend van die hof, ondersteuning te bied in ’n voorgenome saak waarin ’n netwerkvennoot rasgebaseerde wetgewing wil betwis.
Kongresuitkomste bepaal die volgende stappe
As TLU SA se hoogste beleidsmakende instelling moet die kongres se besluite rigting gee aan die organisasie se werk. Die Algemene Raad en Uitvoerende Komitee verfyn die beleidsrigting verder, met die onderskeie komitees wat navorsing en aanbevelings op hul terreine lewer.
Die program het ook hoofbestuurder Bennie van Zyl se jaarverslag, die verkiesing van die president en adjunkpresident, toekennings en die bekragtiging van die Grondwet en reglemente ingesluit. Boodskappe van landbouorganisasies en James Kemp, stasiebestuurder van Pretoria FM, het ook deel van die program gevorm.
Die kongres se opdrag strek verder as die dag se besprekings: om die beginsels waarop TLU SA staan in praktiese optrede te vertaal, produsente se vermoë om te boer te beskerm en die hulpbronne vir voedselproduksie vir die volgende geslag te bewaar.
